���������� ������������-�������� ������
�������� 12 2024
������ �����

Прокіп Шумейко - сподвижник Богдана Хмельницького

Äæåðåëî: Þ.Ìèöèê. «Ïðîê³ï Øóìåéêî»
Ïîëêîâîäö³ ³éñüêà Çàïîð³çüêîãî: ²ñòîðè÷í³ ïîðòðåòè
Ðåäêîë: Â.Ñìîë³é (â³äï.ðåä) òà ³í. – Êè¿â.: Âèä.ä³ì „KM Academia”, 1998 – Êí..1 – 400 ñ.

Ïðî Ïðîêîïà Øóìåéêà — îäíîãî ç ãåðî¿â Íàö³îíàëüíî-âèçâîëüíî¿ â³éíè óêðà¿íñüêîãî íàðîäó ïðîòè ãí³òó Ðå÷³ Ïîñ­ïîëèòî¿ ñåðåäèíè XVII ñò. — íå çíàõîäèìî æîäíî¿ çãàäêè â åíöèêëîïåä³ÿõ òà äîâ³äêîâèõ âèäàííÿõ. ×åðåç áðàê äæåðåë ìîæåìî ëèøå â çàãàëüíèõ ðèñàõ ñêàçàòè ïðî æèòòºâèé øëÿõ öüîãî ñëàâíîãî ñèíà óêðà¿íñüêîãî íàðîäó, ñó÷àñíèêà Íàëè­âàéêà ³ Õìåëüíèöüêîãî...

Ïðîê³ï Øóìåéêî íàðîäèâñÿ ó 1571 ð. â ñ³ì'¿ äð³áíîãî ïðàâîñëàâíîãî óêðà¿íñüêîãî øëÿõòè÷à. Íå â³äîìî, äå â³í íàðîäèâñÿ, àëå éîãî ïîñò³éíå òÿæ³ííÿ äî ѳâåðñüêî¿ Óêðà¿íè äຠï³äñòàâè ñàìå òóò øóêàòè ðîäîâå ãí³çäî ìàéáóòíüîãî êîçàöüêîãî ïîëêîâíèêà. Í. ßêîâåíêî ââàæàº, ùî Øóìåéêè ïîõîäèëè ç ëåííèê³â Îñòðà ³ Îâðó÷à. Î÷åâèäíî, ùå çà­ìîëîäó Ïðîê³ï ä³ñòàâ îñâ³òó, ïðèíàéìí³ ñâî¿ óí³âåðñàëè â³í ïèñàâ ³ âëàñíîðó÷íî. Äî 1648 ð. çãàäîê ïðî íüîãî ó äæåðåëàõ íåìàº, ³ ò³ëüêè çàïèñ êîðîë³âñüêîãî ñåêðåòàðÿ Àíäæåÿ Ì'ÿñê³âñüêîãî ó «Ñåêðåòíîìó ³ ïðàâäèâîìó ùîäåí­íèêó» (1651 ð.) äຠï³äñòàâè ââàæàòè, ùî â éîãî äîâãîìó æèòò³ íå áðàêóâàëî ìîðñüêèõ òà ñóõîïóòíèõ ïîõîä³â.

Ç âèáóõîì Âèçâîëüíî¿ â³éíè Ïðîê³ï Øóìåéêî îäðàçó ñòàâ îäíèì ç ¿¿ ÷³ëüíèõ êåð³âíèê³â. Óæå â ëèïí³ 1648 ð. áà÷èìî éîãî ïîëêîâíèêîì í³æèíñüêèì ³ ÷åðí³ã³âñüêèì. Îá'ºä­íàííÿ â îäíèõ ðóêàõ êîìàíäóâàííÿ äâîìà êîçàöüêèìè ïîëêàìè (ôàêòè÷íî òðüîìà, áî Ñòàðîäóáñüêèé ïîëê ò³ëüêè ïî÷èíàâ ôîðìóâàòèñÿ) çàñâ³ä÷óº íåàáèÿê³ àâòîðèòåò ³ ðîëü Øóìåéêà ó ñåðåäîâèù³ óêðà¿íñüêèõ ïîâñòàíö³â. Çà äàíèìè ðîñ³éñüêîãî ã³íöÿ ². Òðèôîíîâà, â³í áóâ â³äïðàâëåíèé ç ×èãèðèíà 21 ëèïíÿ 1648 ð. ãåòüìàíîì Áîãäàíîì Õìåëüíèöüêèì, ÿêèé íàñòóïíîãî äíÿ âèñòóïèâ ó ïîõ³ä ï³ä Ïèëÿâö³. Ðàçîì ç íèì ìàëè âèðóøèòè ïîëêîâíèêè Ãîëîâàöüêèé ç 20 òèñ. ³ Øóìåéêî ç 10 òèñ. êîçàê³â. Îäíàê öå òâåðäæåííÿ Òðèôîíîâà º ñóìí³âíèì, áî âæå 25 ëèïíÿ Øóìåéêî, áóäó÷è í³æèíñüêèì ³ ÷åðí³ã³âñüêèì ïîëêîâíèêîì, âèäàâ ó òàáîð³ ï³ä ×åðí³ãîâîì ñâ³é óí³âåðñàë — ïåðøèé ç ÷îòèðüîõ â³äîìèõ äîêóìåíò³â Øóìåéêà. Øóìåéêî ãàðàíòóâàâ íåäî­òîðêàí³ñòü ìëèíà ìåëüíèêà Âàñèëÿ Êîïà÷åâñüêîãî â³ä çàç³õàíü ÿêîãîñü ìåëüíèêà ²âàíà òà ³íøèõ ìîæëèâèõ ïðåòåíäåí­ò³â. Ïðè öüîìó â³í ï³äêðåñëþâàâ, ùî «â òèõ äîáðàõ ñâî¿õ ³ íå òèëêî ïàíîâå àáî òåæ ìåëíèê ìåëíèêîâè, àëå é ñàì ïàí ãåòìàí åãî ì[è]ëîñò Áîãäàí Õìåëíèöêèé êðèâäû íå ÷èíèò è íå ðîçêàçóýò íèêîìó ÷èíèòè». Óí³âåðñàë áóâ âèäàíèé íàïðè­ê³íö³ îáëîãè ×åðí³ãîâà, ÿêèé âïàâ áóêâàëüíî ÷åðåç ê³ëüêà äí³â (ïðèíàéìí³ äî 2 ñåðïíÿ).

Ç öüîãî ìîìåíòó ×åðí³ã³â ñòຠîäíèì ç íàéïîòóæí³øèõ öåíòð³â â³äðîäæåíî¿ Óêðà¿íñü­êî¿ äåðæàâè. Ìàéæå îäíî÷àñíî â³äáóëîñÿ é ðîçìåæóâàííÿ ×åðí³ã³âñüêîãî òà ͳæèíñüêîãî ïîëê³â: Øóìåéêî çàëèøèâ çà ñîáîþ ï³ðíà÷ í³æèíñüêîãî ïîëêîâíèêà, à éîãî ñïîäâèæíèê Ìàðòèí Íåáàáà ñòàâ ïîëêîâíèêîì ÷åðí³ã³âñüêèì. Çâ³ëüíåííÿ ѳâåðñüêî¿ Óêðà¿íè â³ä ³íîçåìíèõ çàãàðáíèê³â ïðîäîâæóâàëîñÿ.

Ó ñåðïí³ 1648 ð. Øóìåéêî áèâñÿ ï³ä ñò³íàìè Ëîºâà. Îäíàê ó öåé ÷àñ â³í îòðèìàâ íàêàç Õìåëüíèöüêîãî âèñòóïèòè íà Êîäàê (íèí³ — Äí³ïðîïåòðîâñüê), äå çàñ³â çíà÷­íèé ãàðí³çîí â³éñüê Ðå÷³ Ïîñïîëèòî¿. Ïðî öåé íàêàç çãàäóâàâ, ì³æ ³íøèì, ðîñ³éñüêèé âîºâîäà Ïëåøåºâ ó ëèñò³ äî öàðÿ Îëåêñ³ÿ ² â³ä 22 ñåðïíÿ 1648 ð. Ïðî öå æ áåçïîñåðåäíüî çàÿâëÿâ ³ ñàì Øóìåéêî ó ñâîºìó ëèñò³ â³ä 27 ñåðïíÿ, àäðå­ñîâàíîìó ãîìåëüñüêîìó ñòàðîñò³ Ç. Ñëóøö³. Ïðè öüîìó â³í çâèíóâà÷óâàâ г÷ Ïîñïîëèòó â íàñòóï³ íà êîçàê³â, «íà äîáðà íàø³», ó ïîðóøåíí³ ïðàâ ³ â³ëüíîñòåé ³éñüêà Çàïîðîçüêîãî, ùî çìóñèëî êîçàê³â «òðîõè ïåðåñòóïèòè çâèêë³ êîðäîíè» ïîãîí³ çà ïîëüñüêî-ëèòîâñüêîþ øëÿõòîþ, ÿêà âçÿëà ó ïîëîí «íàøèõ áðàò³â».

Êîäàê áîðîíèâñÿ ïðîòè óêðà¿íñüêèõ ïîâñòàíö³â ç ÷åðâíÿ 1648 ð. ³ ïîêè ùî ñïðîáè âçÿòè éîãî áóëè áåçðåçóëüòàòíèìè Âèñòóïèâøè ç-ï³ä ñò³í Ëîºâà 27 ÷è 28 ñåðïíÿ, Øóìåéêî âæå â ñåðåäèí³ âåðåñíÿ àáî òðîõè ï³çí³øå ñòàâ ï³ä Êîäàêîì. Î÷åâèäíî, öåé øëÿõ â³í ïîäîëàâ Äí³ïðîì, ïëèâó÷è ³ç ñâî¿ì ïîëêîì íà áàéäàêàõ. Ó òîé æå ÷àñ ñþäè ïðèáóâ ³ ïîëê ßêîâà Âîâ÷åíêà, ìîæëèâî, ñèíà ñëàâíîãî Êîñòÿíòèíà Âîâêà, êîòðèé 1625 ð. áðàâ ó÷àñòü ó ïîñîëüñòâàõ äî êîðîëÿ, à â 1635 ð. ãðîìèâ øâåä³â íà Áàëòèö³. Ôîðìàëüíå êåð³âíèöòâî òðüîìà ïîëêàìè íàëåæàëî íàêàçíîìó êîðñóíñüêîìó ïîëêîâíèêó Ìàê­ñèìó Íåñòåðåíêó, êîòðèé òåæ ïðèáóâ ï³ä Êîäàê (Ñòàðèé Êîäàê) ç³ ñâî¿ìè ëþäüìè. Ïðèõ³ä âåëèêîãî óêðà¿íñüêîãî â³éñüêà çëàìàâ äóõ îáëîæåíèõ ³ 1 æîâòíÿ 1648 ð. ï³ñëÿ êîðîòêîòðèâàëî¿ îáëîãè âîíè êàï³òóëþâàëè [1], à 2-ãî, ïîêèíóâøè Êîäàê, âèðó­øèëè ïîíàä ïðàâèì áåðåãîì Äí³ïðà äî Êðèëîâà, ïðÿìóþ÷è íà ×èãèðèí. Íà ïåâí³é äèñòàíö³¿ çà íèìè éøëè êîçàêè ç ïîëêó Øóìåéêà ³ âæå 9 æîâòíÿ áóëè ï³ä Êðèëîâîì. Ó òîé ÷àñ Õìåëüíèöüêèé íàñòóïàâ íà Ëüâ³â ³, âðàõîâóþ÷è âåëèêó â³äñòàíü, âàæêî ïðèïóñòèòè, ùî ͳæèíñüêèé ïîëê âèðóøèâ íàâçäîã³í. Î÷åâèäíî, Øóìåéêî ïîâ³â ñâ³é ïîëê äî ð³äíèõ ì³ñöü áîðîíèòè ï³âí³÷í³ êîðäîíè Óêðà¿íñüêî¿ äåðæàâè. Çãàäàíèé À. Ì'ÿñê³âñüêèé íå âèïàäêîâî â³äçíà÷àâ, ùî Øó­ìåéêî «âñ³ ïîñîëüñòâà ç ³íîçåìíèìè (äåðæàâàìè) â³äïðàâëÿâ». Òàê, 27 êâ³òíÿ 1649 ð. â³í ó ñêëàä³ âóçüêî¿ ãðóïè îñ³á íà ÷îë³ ç Á. Õìåëüíèöüêèì ïðèéìàâ ó ×èãèðèí³ ðîñ³éñüêîãî ïîñëà Ãðèãîð³ÿ Óíêîâñüêîãî. ³äîìèé åï³çîä ç 1650 ð., êîëè Õìåëü­íèöüêèé, ðîçëþ÷åíèé äâîëè÷íîþ ïîë³òèêîþ Ìîñêâè ùîäî Óêðà¿íè, õîò³â óäàðèòè ïî îáëè÷÷þ ³íøîãî ìîñêîâñüêîãî ïîñëà, àëå Øóìåéêî, ÿêèé áóâ ïðèñóòí³é ïðè ïåðåãîâîðàõ, ïåðåõîïèâ ðóêó ãåòüìàíà ³ çàïîá³ã âåëèêîìó äèïëîìàòè÷íîìó ñêàíäàëó. Ó êàìïàí³¿ 1649 ð. Øóìåéêî ðàçîì ç Ì. Íåáàáîþ áîðîíèâ ѳâåðñüêó Óêðà¿íó ïðîòè íàñòóïó ïîëüñüêî-ëèòîâñüêî¿ øëÿõòè, àëå íå âñòèã ïîáóâàòè ï³ä ñò³íàìè Çáàðàæà.

Àíîí³ìíå ïîëüñüêå äæåðåëî, â ÿêîìó çãàäóþòüñÿ ó÷àñíèêè âèïðàâè ï³ä Çáàðàæ, íàçèâຠñåðåä óêðà¿íñüêèõ ïîëêîâíèê³â ³ «í³æèíñüêîãî ïîëêîâ­íèêà Øóìåéêà». Ïðî öå æ äîïîâ³äàâ ó Ïóòèâë³ 13 ëèïíÿ ³ ðîñ³éñüêèé àãåíò Æóêîâ, êîòðèé ïîâåðíóâñÿ ç íîâèíàìè ç Íîâãîðîä-ѳâåðñüêîãî. Çà éîãî ñëîâàìè, Øóìåéêî ³ Íåáàáà ñòîÿëè â Ïèëÿâöÿõ. Îäíàê ö³ ïîëêîâíèêè íå áðàëè ó÷àñò³ ó ãåíåðàëüí³é áèòâ³ ï³ä Çáîðîâîì, áî ìóñèëè ïîâåðòàòèñÿ íà ѳâåðøèíó, äå î÷³êóâàâñÿ íàñòóï âîðîæèõ â³éñüê. 31 ëèïíÿ 1649 ð. Øóìåéêî íàïèñàâ ç ͳæèíà ëèñòà äî áðÿíñüêîãî âîºâîäè Í. Ìåùåðñüêîãî, âèìàãàþ÷è â³äøêîäóâàííÿ çáèòê³â í³æèíñüêîìó êîçàêó-êóïöþ Êîðí³þ Àíàí³éîâè÷ó, ÿêèé áóâ ïîã­ðàáîâàíèé áðÿíñüêèì êóïöåì Êîëüöîâèì. Áëèñêó÷à ïåðåìîãà óêðà¿íñüêîãî â³éñüêà ï³ä Çáîðîâîì çà­áåçïå÷èëà ïîâñòàíöÿì äîñèòü âèã³äíèé Çáîð³âñüêèé ìèð (18.08.1649). Çà éîãî óìîâàìè, çîêðåìà, ñòâîðþâàëîñÿ 16 êî­çàöüêèõ ïîëê³â çàãàëüíîþ ÷èñåëüí³ñòþ â 40 òèñ. êîçàê³â. Îäíèì ç òàêèõ ïîëê³â ñòàâ ͳæèíñüêèé (991 êîçàê), íà ÷îë³ ÿêîãî áóâ Ïðîê³ï Øóìåéêî. Ó äàíîìó ïîëêó çíà÷èëîñÿ 11 ñîòåíü, àëå ôàêòè÷íî ¿õ áóëî 10; ó êîæí³é ñîòí³ íàë³÷óâàëîñÿ ïðè­áëèçíî 100 êîçàê³â. Çãàäàíå àíîí³ìíå ïîëüñüêå äæåðåëî,-ïîäàþ÷è ïåðåë³ê êîçàöüêèõ ïîëê³â, ñòàâèòü ÷îìóñü ïîðó÷ ç ïð³çâèùåì Øóìåéêà ñëîâî «Á³ëåíüêèé». Î÷åâèäíî, öå áóëî ïð³çâèñüêî í³æèíñüêîãî ïîëêîâíèêà. Òîä³ ó ïîâñòàíñüêîìó òàáîð³ çíà÷íî çàãîñòðèëèñÿ ñóïåðå÷íîñò³ ì³æ ïðåäñòàâíèêàìè ð³çíèõ óãðóïîâàíü. Íà â³äì³íó â³ä öåíòðèñòà Õìåëüíèöüêî­ãî Øóìåéêî (ðàçîì ç Ä. Íå÷àºì, Ñ. Ïîäîáàéëîì, Êðèâîíîñåíêîì — ñèíîì Ì. Êðèâîíîñà òà äåÿêèìè ³íøèìè) áóâ îäíèì ç ë³äåð³â ðàäèêàëüíî¿ òå÷³¿, ÿêà íå õîò³ëà ìèðèòèñÿ ç г÷÷þ

Ïîñïîëèòîþ äî îñòàòî÷íî¿ ïåðåìîãè ³ íå õîò³ëà ïóñêàòè ïîëü­ñüêó øëÿõòó â ¿¿ êîëèøí³ ìàºòíîñò³, ùî ëåæàëè â Ãåòüìàíùèí³ Øóìåéêî ïðîâîäèâ òàêó ë³í³þ íå ò³ëüêè íà ñëîâàõ, à é íà ä³ë³, ïîñèëàþ÷èñü íà í³áèòî ³ñíóþ÷èé íàêàç ãåòüìàíà «çàðàç ëÿõîâ ³ óðÿäíèêîâ, øëÿõòó òàê íà Óêðà¿í³, ÿêî ³ ó ѳâåðó âèáèâàòü». Äî òîãî æ â³í ïîñèëàâ â³éñüêà ç-çà Âîðñêëè äî ×åðêàñ, î÷åâèäíî, äëÿ çì³öíåííÿ ïîçèö³é Êðèâîíîñåíêà.

Ó â³äïîâ³äü Á. Õìåëüíèöüêèé âèäàâ 10 ñåðïíÿ 1650 ð. íàêàç, ó êîòðîìó â³äêèíóâ äîâ³ëüí³ òðàêòóâàííÿ éîãî ðîçïîðÿäæåíü, ãîñòðî çàñóäèâ 䳿 Øóìåéêà ÿê òàê³, ùî ÷èíÿòü «íå âåäëóã ðàäè ³ ïîñòàíîâëåííÿ íàøîãî», ³ âèìàãàâ â³ä íüîãî íå ïåðå­øêîäæàòè øëÿõò³ ïîâåðòàòèñÿ äî ñâî¿õ ìàºòê³â. Ìàáóòü, íàä³­éøëà ùå ÿêàñü ³íôîðìàö³ÿ, êîòðà çìàëüîâóâàëà Øóìåéêà ó íåâèã³äíîìó ñâ³òë³, áî íàñòóïíîãî æ äíÿ Õìåëüíèöüêèé âèäàâ íîâèé óí³âåðñàë, çã³äíî ç ÿêèì íîâèì í³æèíñüêèì ïîëêîâíèêîì ïðèçíà÷àâñÿ áóæèíñüêèé ñîòíèê Ëóê'ÿí Ñóõèíÿ, ïðè÷îìó ï³ä­êðåñëþâàëîñÿ, ùî îñòàíí³é ïîâèíåí «íåïîñëóøíèõ êàðàòè ³ âîëüíîñòåé òîâàðèñòâà íàøîãî ñïîñòåð³ãàòè, à ïîääàíèõ ïàíñü­êèõ íå óêðèâàòè ³ àáè òàìî æàäíàÿ ñâîºâîëÿ íå áèëà».

Ëóæå ð³äêî Õìåëüíèöüêèé, ì³íÿþ÷è ïîëêîâíèê³â, ñòàâèâ íà ¿õ ì³ñöå ëþäèíó ç ³íøîãî ïîëêó. Òóò æå äîâåëîñÿ â÷èíèòè ñàìå òàê, âðàõîâóþ÷è âåëè÷åçíèé àâòîðèòåò Øóìåéêà ³ ï³äòðèìêó éîãî ä³é ç áîêó øèðîêî¿ ìàñè êîçàê³â ͳæèíñüêîãî ïîëêó. Ùîá ÿêîñü ïðèñîëîäèòè ã³ðêó ì³êñòóðó, ãåòüìàí âîäíî÷àñ âèäàâ óí³âåðñàë ïðî çàáîðîíó ÷èíèòè êðèâäè í³æèíñüêèì ì³ùàíàì. Âàæêî ñêàçàòè îäíàê, íàñê³ëüêè ì³öíèìè áóëè ïîçèö³¿ Ñóõèí³ [2].

Áà÷èìî, ùî 17 ñåðïíÿ 1650 ð. Øóìåéêî ÿê í³æèíñüêèé ïîëêîâíèê ïèøå ç ͳæèíà ëèñòà äî ðîñ³éñüêîãî áºëãîðîäñüêîãî âîºâîäè êíÿçÿ Á. À. кïí³íà. Ó íüîìó â³í âèìàãàâ ïîâåðíóòè ãðóï³ í³æèíñüêèõ êóïö³â ¿õíº ìàéíî, êîòðå ïîãðàáóâàâ Î. Îòÿºâ, öàðñüêèé âîºâîäà ì. Îëåêñ³¿âà. Ïóòèâëüñüêèé ñâÿùåíèê ²âàí Ïðîõîðîâ, êîòðèé ïîâåðòàâñÿ ç áîãîì³ëëÿ ó Êèºâ³, ïîáà÷èâ 4 âåðåñíÿ 1650 ð. íà äí³ïðîâ³é ïåðåïðàâ³ í³æèíñüêîãî ïîë­êîâíèêà Øóìåéêà, êîòðèé ç äâîìà òèñÿ÷àìè êîçàê³â ïîñï³øàâ íà ãåòüìàíñüêèé çàêëèê â Óìàíü. Çâè÷àéíî, íàéëåãøå öå ïîÿñíèòè òèì, ùî Øóìåéêî âèêîíóâàâ âîëþ ãåòüìàíà, âèñ­ëîâëåíó â éîãî íàêàç³ â³ä 10 ñåðïíÿ: ùîá ïîëêîâíèê ïðèáóâ äî íüîãî ó Ïåðåÿñëàâ àáî ³íøå ì³ñöå. Àëå Ïðîõîðîâ ïîáà÷èâ ³ íà ë³âîìó áîö³ Äí³ïðà ³ Ì. Íåáàáó, êîòðèé íà ÷îë³ 15 òèñ. êîçàê³â òåæ ïîñï³øàâ äî Óìàí³. Ìàáóòü, îáèäâà ïîëêîâíèêè ìàëè íå ò³ëüêè ç'ÿñîâóâàòè âíóòð³øíüîïîë³òè÷íèé êóðñ óêðà­¿íñüêîãî óðÿäó, à é âçÿòè ó÷àñòü ó ìîëäàâñüêîìó ïîõîä³. ϳñëÿ óñï³øíîãî ïîõîäó íà Ìîëäàâ³þ âîñåíè 1650 ð. Øóìåéêî ïîâåðíóâñÿ äî ͳæèíà, ³ âæå ó ñ³÷í³ 1651 ð. ìè çíîâó áà÷èìî éîãî íà êîëèøí³é ïîñàä³.

г÷ ó ò³ì, ùî ðîçïî÷èíàâñÿ íîâèé íàñòóï êàðàëüíèõ â³éñüê íà Óêðà¿íó, êðàõ Çáîð³âñüêîãî ìèðó ñòàâ î÷åâèäíèì, ³ òîìó ãåòüìàí ïîâåðíóâ ïîëêîâíèöüêèé ïåð­íà÷ Øóìåéêó. 27 ñ³÷íÿ 1651 ð. äî Ïóòèâëÿ ïðè¿õàâ ç ×èãè­ðèíà ðîñ³éñüêèé àãåíò Ëèòâèíîâ, ÿêèé ïîâ³äîìèâ, ùî ï³ä ÷àñ éîãî ïåðåáóâàííÿ â ñòîëèö³ ïîëêîâíèêè óìàíñüêèé (Áîãóí), áðàöëàâñüêèé (Íå÷àé) ³ í³æèíñüêèé (Øóìåéêî) ïèñàëè ãåòüìàíó ïðî íåáåçïå÷íó êîíöåíòðàö³þ âîðîæèõ â³éñüê íà êîðäîíàõ. ͳæèíñüêèé ïîëêîâíèê áðàâ ó÷àñòü ó ïîõîä³ óêðà¿íñüêî¿ àð쳿 ï³ä Áåðåñòå÷êîì ó 1651 ð. Äåòàëåé ìè íå çíàºìî, ³ ò³ëüêè À. Ì'ÿñê³âñüêèé ïîâ³äîìëÿº ïðî çàãèáåëü Øóìåéêà 10 ëèïíÿ 1651 ð., ï³ä ÷àñ â³äñòóïó ïîâñòàíö³â, ÿê³ áóëè â îáëîç³: «Çàãèíóâ ï³ä ÷àñ ö³º¿ âòå÷³ Øóìåéêî, ñòàðîâèííèé êîçàê ðîê³â 80, êîòðèé âñ³ ïîñîëüñòâà ç ³íîçåìíèìè â³äïðàâ­ëÿâ».

Îäíàê öüîìó ïîâ³äîìëåííþ ñóïåðå÷èòü ³íøå äæåðåëî — äîíåñåííÿ ðîñ³éñüêîãî àãåíòà Â. Ãîðåãîñòºâà. Îñòàíí³é ïîáó­âàâ ó Êèºâ³ â ñåðïí³ 1651 ð., ³, ïîâåðíóâøèñü äî Ðîñ³¿, ïîâ³äîìèâ öàðñüêîãî âîºâîäó 11 æîâòíÿ 1651 ð. ïðî æîðñ­òîê³ áî¿, êîòð³ òî÷èëèñÿ ï³ä Á³ëîþ Öåðêâîþ. Ñêàçàâ â³í ³ ïðî áî¿ íà ѳâåðùèí³, çîêðåìà ïðî òå, ùî ï³ä Ëþáå÷åì ëèòîâñüê³ â³éñüêà íà ÷îë³ ç ãîìåëüñüêèì ³ ïðîïîéñüêèì ñòàðîñòîþ Çèãìóíòîì Àäàìîì Ñëóøêîþ çàçíàëè ïîðàçêè â³ä ïîâñòàíö³â ³ áóëè çàãíàí³ â Ëþáå÷, äå ¿õ ³ âçÿëè â îáëîãó. Ïåðåìîæöÿìè êîìàíäóâàëè íîâèé ÷åðí³ã³âñüêèé ïîëêîâíèê Ñ. Ïîäîáàéëî, ïîëêîâíèê (÷èãèðèíñüêèé íàêàçíèé?) Â. Ëèòâèíåíêî ³ í³æèíñü­êèé ïîëêîâíèê Ï. Øóìåéêî.

Äàë³ ñë³äè Øóìåéêà ãóáëÿòüñÿ. Âàæêî ñêàçàòè, ÷è ñïðàâä³ â³í çàãèíóâ ï³ä Áåðåñòå÷êîì, àáî ï³ä ÷àñ òÿæêèõ áî¿â íà ѳâåðùèí³ âîñåíè 1651 ð., ÷è ï³çí³øå, ÷è, ìîæëèâî, ïîìåð ñâîºþ ñìåðòþ, áî ìàâ óæå ïîâàæíèé â³ê. Äæåðåëà ïîêè ùî íå ðîçêðèâàþòü ñâî¿õ òàºìíèöü. Îäíàê ó 1653 ð. ïîëêîâíèöü­êèé ï³ðíà÷ ͳæèíñüêîãî ïîëêó ïåðåéøîâ äî ñëàâåòíîãî ²âàíà Çîëîòàðåíêà, ùî íåïðÿìî, àëå òàêîæ ìîæå ñâ³ä÷èòè, ùî ñìåðòü éîãî ïîïåðåäíèêà ñòàëàñÿ â 1651 àáî æ 1652 ð.

Öÿ íåïîâíà êàðòèíà æèòòÿ Ïðîêîïà Øóìåéêà, ÿêó âäàëîñÿ â³äòâîðèòè íà îñíîâ³ âèÿâëåíèõ íà ñüîãîäí³ äæåðåë, âñå æ äຠïðàâî ñòâåðäæóâàòè, ùî í³æèíñüêèé ïîëêîâíèê â³ä³ãðàâ ä³éñíî âåëèêó ðîëü ó Íàö³îíàëüíî-âèçâîëüí³é â³éí³ óêðà¿íñüêî­ãî íàðîäó ñåðåäèíè ÕVII ñò.

Ïðèì³òêè:
1. Ñë³ä ââàæàòè ïîìèëêîâèì òâåðäæåííÿ ë³òîïèñöÿ Ñàì³éëà Âåëè÷êà, êîòðèé íàçèâàâ ïîõ³ä Øóìåéêà íà Êîäàê íåâäà÷åþ (Ñàì³éëî Âåëè÷êî. ˳òîïèñ—Ê., 1991.—Ò. 1.—Ñ. 32).

2. Çà äåÿêèìè äàíèìè, âæå â æîâòí³ 1650 ð. í³æèíñüêèì ïîëêîâíèêîì áóâ Âàñèëü Ëèòâèíåíêî




- Haidamaka